از ماندگارترین تصنیفهای دلکش میتوان به تصانیف زیر اشاره کرد.
به کنارم بنشین ، یاد کودکی ، آتش کاروان ، بازگشته ، سفرکرده ، بر تربت حافظ ، ساز شکسته ، میگذرم ، پربسته ، گردباد ، آمد با دلجویی ، یاد من کن ، بردی از یادم (دو صدایی با ویگن) ، آمد نو بهار ، اسیر دام تو ، پشیمان شدم ، آه بی اثر و ....
دلکش در چند فيلم سینمایی نیز شرکت کرده است که عبارتاند از:
- شرمسار
- مادر (همراه با قمرالملوک وزیری)
- افسونگر
- دسیسه و قمار زندگی
- فردا روشن است
دلکش چهارشنبه شب ۱۱ شهریور ۱۳۸۳ در سن ۸۰ سالگی در بيمارستان مهر در تهران به مرگ طبيعی درگذشت. از تدفین او در قطعه هنرمندان بهشت زهرا جلوگیری شد و بنا به خواست فرزندش وی را در امامزاده طاهر کرج به خاک سپردند
زندگی نامه معین:
وی در خانوادهای ۱۳ نفره همراه با ۴برادر و۷ خواهر بزرگ شد. خانوادهای که از نظر مالی در سطحی متوسط قرار داشتند. معین همچون دیگر ستارگان به نام موسیقی کشور از همان دوران کودکی علاقه خود را به آواز، در خواندن قران و اشعار شعرای نامی ایرانی نشان داده بود.
معین در سن ۱۸ سالگی نزد بزرگترین اساتید آواز آن زمان همچون استاد تاج اصفهانی و استاد حسن کسایی به یادگیری گوشهها و دستگاههای آواز ایرانی پرداخت.
بعدها معین از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ در هتل عباسی و کاباره هزار و یک شب به اجرای برنامه مشغول شد. دیری نگذشت که نام معین نه تنها در اصفهان بلکه در میان علاقه مندان به موسیقی در سراسر ایران شنیده میشد. وابستگی بیش از حد معین به زادگاهش سبب شد تا وی نتواند همزمان با دیگر خوانندگان هم سن و سال خود که در آن موقع در تهران مشغول بودند کار کند. همین مسئله باعث شد تا معین اولین کار خود را در سال ۱۳۵۵ با عنوان ""یکی را دوست میدارم"" روانه دنیای موسیقی کند. اما نکته مهم این بود که یکی را دوست میدارم با ترانهای از مسعود امینی و آهنگی از معین آنچنان در میان مردم جا باز کرد که این اثر پس از مدتی کوتاه از مرزهای ایران گذشت و توسط خوانندگان ایرانی که پس از انقلاب به امری مهاجرت کرده بودند خوانده شد.
هایده ، ابی و عارف از جمله معروف ترین این افراد بودند. معین یک شبه راهی را که بسیاری برای ان سالها کار کرده بودند پیموده بود و اینک به آوازه خوانی نامی تبدیل شده بود. معین پس از انقلاب و حتی بعد از اجرای اولین کار خود همچنان به علت وابستگیهای خویش در ایران مانده بود، اما دیگر چارهای جز ترک وطن نداشت.
معین به سال ۱۳۶۰ ایران را با هدف رسیدن به آمریکا به مقصد اسپانیا ترک کرد. شاید بهترین خاطره از این ماجرا ترانه ""حیران"" سروده اردلان سرفراز است که در همان سالهای انقلاب و اوج گیری معین به وی تقدیم شد. که درآن اردلان پس از صحبت از اوضاع موجود در کشور پس از انقلاب به صدای معین اشاره میکند که در این تنهایی مطلق فقط دست تو بر در زد و از خروج اجباری معین از کشور میگوید (این ترانه بعدها توسط معین با اهنگی از خودش خوانده شد).
معین مدتی در اسپانیا اقامت داشت ودر آنجا به اجرای برنامه در کلوپها پرداخت. پس از مدتی و به کمک دوستان خود و همچنین همکاری خانم هایده راهی آمریکا شد تا معین وارد مرحله دیگری از کار هنری خود شود. مرحلهای که باید دور از وطن در دیار غربت سپری میشد.
معین در سال ۱۳۶۲ اولین آلبوم مستقل خود را با نام "میپرستم" از شرکت ترانه راهی بازار کرد. میپرستم با ترانه زیبایی از معین و آهنگ کاظم رزازان به همراه دیگر آهنگهای البوم تنوانست تا فروش بالایی را برای اولین البوم معین داشته باشد. معین در کنار هایده تشکیل یک زوج هنری بسیار حرفهای را داده بودند و البوم "گلهای غربت" با صدای این دو توانست پرفروش ترین آلبوم سال شود اما این زوج هنری با فوت هایده از میان رفت، که این مسئله ضربهای جبران ناپذیر به موسیقی ایرانی وارد کرد. معین یک بار دیگر توانست با آلبوم پریچه در سال ۱۳۶۴ با اهنگهایی از فرید زولاند و بیژن مرتضوی پرفروش ترین آلبوم سال را منتشر کند. پریچه اثری ماندگار از معین با ترانهای از اردلان سرفراز که به یاد مادر سروده شده بود.
معین در سال ۱۳۶۸ در سن ۳۸ سالگی با خانمی ایرانی در آمریکا ازدواج کرد. وی در همان سال آلبوم "صبحت بخیرعزیزم" را روانه بازار کرد. دوسال بعد یعنی در سال ۱۳۷۰ اولین فرزند معین متولد شد ، و شاید تاثیر ترانه زیبای پریچه سبب شد تا معین نام دخترش را پریچهر بگذارد . در همان سال آهنگ "سکه" به عنوان هدیه نوروزی معین پخش شد، و پس از ان آلبوم "تولد عشق" را راهی دنیای موسیقی کرد. بی شک ماندگار ترین ترانه این البوم اثر((میلاد)) است . ترانهای بی نظیر از همایون هوشیار نژاد در کنار آهنگی از حسن شماعی زاده سبب شد تا معین یک بار دیگر هنر خود را به رخ بکشاند.
معین در سال ۱۳۷۴ از همسر خود جدا شد، و تا مدتی در تنهایی به سر برد. وی در سال ۱۳۷۸ مجددا ازدواج میکند اما این بار با خانمی کانادایی به نام پانته آ ، که حاصل ان دختری دیگر به نام ستاره بود . انتشار البوم" پرواز" در سال ۱۳۷۹ پرواز شکوهمندانه دیگری بود برای معین در آسمان هنر ایرانی . ۱۳۸۱ انتشار البوم "لحظهها" ، آلبومی که در سطحی فوق العاده و بالاتر از موسیقی زمان خویش منتشر شده بود اثر لحظهها با آهنگی خاص و کاملا حرفهای از حسن شماعی زاده و آوای معین کار را به اثری ماندگار در موسیقی ایرانی تبدیل کرد . بی شک در آن زمان کسی نمیدانست برای شنیدن آلبوم بعدی معین باید چیزی در حدود شش سال انتظار بکشد . معین یک بار دیگر در سال ۱۳۸۲ طعم تلخ جدایی را چشید و از همسر خود طلاق گرفت. وی در همین سالها یکی از برادران خویش (فتح الله) را نیز از دست داد . این جریانات سبب شد تا نزدیک به یک سال از موسیقی کناره گیری کند . در اواخر سال ۱۳۸۳ معین شرایط روحی خود را بدست آورد و برای انتشار آلبوم بعدی خود آماده شد. در این میان حجم بالای کارهای ارائه شده به معین و مسائل دیگر از جمله حساسیت معین برای ارائه آلبوم ماندگار دیگر سبب شد تا انتشار آن مرتبا به تعویق بیافتد . اما معین در این میان ۳ کار از آلبوم خود به نامهای خوشبینی ، طلوع و بت پرست را منتشر کرد . پاییز سال ۱۳۸۶انتشار البوم طلوع . معین دوباره برگشته بود با کارهایی رویایی و..... آلبومی با همکاری اساتیدی چون بابک بیات ، فضل الله توکل ، صادق نوجوکی ، کاظم عالمی ، بابک رادمنش
نگاهی بر موسیقی ایرانی:
ردیف چیست ؟
آنگاه که نغمه ها و آ هنگ ها به ترتیبی متناسب با منطق هنری و ذوق زیبایی شناسانه فرهنگ این سرزمین به همراه هماهنگی نسبتهای فواصل " گردش ملودی " وزن و تزیینات ویژه این موسیقی به اجرا در آیند " این موسیقی را ردیف گویند . ردیف در واقع موسیقی زنده - آزاد - دلنشین و پویاست . زنده و آزاد است از آن رو که اساسش بدیهه سرایی است. دلنشین هست و پویا زیرا : تزیین ها و تکرار های آن از سویی موسیقی را اعتلا می بخشد و از دیگر سو خود عامل بیان اندیشه اند .
از دیدگاه دیگر :
ردیف منظومه ای از قطعات موسیقی نواحی مختلف ایران است که پاره ای از ویژگیهای فرهنگی ایران را داراست . اجرای موسیقی ردیف بر پایه ی تک نوازی و بدیهه سرایی می باشد و با آزادی خیال و آفرینندگی در لحظه "البته بر پایه ی انگاره های از پیش فرا گرفته . آموزش ردیف از طریق سنت شفاهی صورت میگیرد . خواننده سالهای بسیار در مکتبی پر بار "علم و عمل و شیوه ی اجرای ردیف را می آموزد تا با تار و پود فرهنگ اصیل آن آشنا شود .
کلام آ خر اینکه :
(( ردیف . . . بهانه ای است برای تداوم موسیقی سنتی ایران )) برای حفظ شیوه خواندن یا درست نواختن " انگاره موسیقی است که در خاطره ها حک شده تا در مکان و زمان نو با اندیشه و زیبایی برتر بیان شود . ردیف کلامی است که باز نمی ایستد . در موسیقی ایران ، ردیف رکن اساسی را تشکیل می دهد و هر دستگاه مجموعه ای از قطعات و گوشه هاست که به آن ردیف گویند.
وضعیت ردیف ها از گذشته تا کنون:
شاد روان استاد (( روح اله خالقی )) در بارهء ردیف های موسیقی ایران می گوید:
در کتاب های قدیم راجع به موسیقی ایرانی، دوازده مقام را موضوع بحث قرار می دادند:
عشاق ، نوا ، بوسلیک ، راست، عراق ، اصفهان ،زیر افکند، بزرگ ، زنگوله ، راهوی ، حسینی ، حجازی برخی چند دایره را هم ملایم طبع دانسته و آنها را چنین نوشته اند : زنگبار ، گلستان ، بهار ، بوستان ، عذری ، وامق ، زیر کش ، حسینی ، نهفت ، حجازعلاوه بر دوایر فوق ، شش آواز نیز ذکر کرده اند: گوشت (گواشت ) ، گردانیا ، سلمک ، نوروز ، مایه ، شهناز اضافه بر آن 24 شعبه هم تشخیص داده اند :دو گاه ، سه گاه ، چهار گاه ، پنج گاه ، عشیران ، نوروز خارا ، نوروز بیانی ، نوروز عرب نوروز صبا ، حصار ، نهفت ، عزال ، اوج ، نیریز ، مبرقع ، ماهور ، همایون ، زابلی ، اصفهانک ، نهاوند ، محیر ، خوزی ، رکب ، روی عراق چند نام دیگر هم در کتب پیشینیان آمده است مثل :مغلوب ، بسته نگار ، نیشابور (نیشابوری ) و کوچک اما در دیوان شاعران پارسی گوی نیز نام بسیاری نغمه های موسیقی به میان آمده است که بیشتر آنها در کتب علمی موسیقی یافت نمی شوند و چون اغلب آنها فارسی خالص هستند یادگاری از موسیقی ایران در زمان دورهء قبل از اسلام می باشد .هر چند معلوم نیست این نغمه ها چه بوده ولی چون خاطرات تاریخی موسیقی کهن ما را به یاد می آورد ، نگاشته می شود : خسروانی ، آئین جمشید ، نوروز بزرگ ، سروستان ، جامه دران ، بلغ سیاوشان ،پالز بان ، گل نوش ، مشکدانه ، نخجیر کان ، نوش لبنیان ، نهاوندی ، نا قوسی ، حقهء کاووس ، سیوار تیر ، تخت اردشیر ، کین ایرج ، نوروز کوچک ، روشن چراغ ، گنج باد آورد ، شاد باد ، دل انگیزان ، آزاد وار ، مهر گانی ، کبک دری ، سبزه در سبزه ،راح روح ،شیشم ، تخت طاقدیس ، مروای نیک ، باغ شهریار ، کین سیاوش ، شب فرخ ، نیمروز ، گنج کاوه ، سبز بهار ، چکاوک ، سرو سهی ، اورنگی ، اورامن ، نوشین باده ، هفت گنج ، قالوسی ، قفل روی ، شبدیز ، کیخسرو ، بلغ سیرین ، فرخ روز ، گلزار ، گنج سوخته ،راه گل ، در غم ، سروستا ، آرایش خورشید ، شادروان مروارید ، دلنواز ، رامش جان ، ماه بر کوهان ، زیر قیصران ريا، ساز نوروز حال اگر بعضی از نام های مکرر را حذف کنیم باز هم نوا های قدیم مو سیقی ، که لااقل نامش باقی مانده از صد متجاوز است . البته علل بسیاری موجب از بین رفتن یا تغییر شکل دادن این نغمه ها هست که می توان مهمترین آنها را دو چیز دانست حملهء بیگانگان و نداشتن خط مو سیقی .
هفت دستگاه و پنج آواز معتقدند بدین صورت که راست پنجگاه و نوا را نیز دستگاه جداگانه به شمار می آورند ولی نوا نیز دقیقا در پرده های شور و راست پنجگاه نیز در پرده های ماهور نواخته می شود که به این علت تقسیم بندی وزیری علمی تر به نظرمی رسد . البته عده ای نیز بر نظریه دوازده دستگاه معتقند چون واقعا اگر جنبه نظری را کنار بگذاریم دستگاه ها هنگام شنیدن کاملا تفاوت می کنند و دیگر اینکه برخلاف این تقسیم بندی ها بویژه در مورد دستگاه شور آوازهای آن کاملا متفاوت و گاهی شبیه دیگر دستگاه ها هستند .
مثلا : ( بیات ترک بیشتر از اینکه شبیه شور باشد مانند ماهور است و افشاری شبیه نوا و تا حدی سه گاه می باشد ) .